Phục hồi chức năng vỡ xương bánh chè

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG CHO BỆNH NHÂN VỠ XƯƠNG BÁNH CHÈ

I. ĐẠI CƯƠNG

– Vỡ xương bánh chè là loại gãy xương nội khớp trừ gãy cực dưới, có thể gãy kín hoặc gãy hở. Xương bánh chè giữ chức năng chính trong hệ thống duỗi gối. Gãy xương bánh chè hay gặp trong chấn thương vùng gối. Nguyên nhân là do tai nạn giao thông, lao động hoặc sinh hoạt.

– Có nhiều loại gãy khác nhau:

+ Gãy ngang: Phổ biến nhất, có thể gãy ở cực dưới hoặc ở cực trên.

+ Gãy nhiều mảnh, gãy hình sao.

+ Gãy dọc.

– Tùy từng loại gãy, tùy thuộc vào lứa tuổi mà đưa ra phương pháp điều trị bảo tồn hay phẫu thuật

– Điều trị bảo tồn:

Khi vỡ xương bánh chè dạng nứt rạn, không di lệch (2 mảnh và mặt khớp bánh chè-lồi cầu đùi không bị khấp khểnh)

Người cao tuổi không còn đi đứng hoặc có bệnh nội khoa nặng kèm theo.

Điều trị: bó bột ống đùi cổ chân với gối gấp 5-10o, để bột 3 – 6 tuần tùy từng trường hợp.

– Điều trị phẫu thuật: Khi vỡ xương bánh chè, 2 phần vỡ rời xa nhau quá 4mm, gãy vụn khi diện khớp của các mảnh gãy khấp khểnh hoặc có mảnh rời di lệch vào khớp gối.

Khi mổ cũng có nhiều phương pháp khác nhau: Mổ buộc vòng chỉ thép, mổ buộc xương chữ U, mổ bắt vis, mổ néo ép. Nếu vỡ vụn quá mổ lấy bỏ xương bánh chè.

Sau mổ tùy vào phương pháp mổ, nếu thấy không vững cần bó bột hoặc đeo nẹp đùi cẳng bàn chân tăng cường thêm 3 tuần.

– Với các phương pháp điều trị bảo tồn hay phẫu thuật sẽ đưa ra chương trình tập phục hồi chức năng phù hợp để giúp bệnh nhân trở lại hoạt động bình thường.

II. CHẨN ĐOÁN

1. Các công việc của chẩn đoán

1.1. Hỏi bệnh

Hỏi nguyên nhân gây ra chấn thương, tình trạng sưng đau, không đi được sau chấn thương.

1.2. Khám và lượng giá chức năng: Khám xem có dấu hiệu tràn máu khớp gối không (chọc dịch có máu tụ) bệnh nhân có chủ động duỗi gối hoàn toàn được không.

Điểm đau cố định, có thấy đoạn giãn cách giữa 2 ổ gãy không.

1.3. Chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng: Chụp X-Quang thường thẳng và nghiêng để xác định mảnh gãy, độ di lệch, khoảng cách rời xa của mảnh gãy. Đôi khi phải chụp phim dọc nếu nghi ngờ xương bánh chè gãy 2 mảnh.

Đôi khi phải chụp CT scaner để chẩn đoán dị tật bẩm sinh với một gãy mới.

2. Chẩn đoán xác định

X-Quang thấy hình ảnh của gãy xương bánh chè.

3. Chẩn đoán phân biệt

Phân biệt với dị tật bẩm sinh của xương bánh chè.

III. PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Nguyên tắc điều trị và phục hôi chức năng

– Giảm đau.

– Tăng cường tuần hoàn.

– Chống teo cơ, đặc biệt là cơ tứ đầu đùi.

– Chống cứng khớp.

– Phục hồi chức năng di chuyển.

2. Các phương pháp và kỹ thuật phục hồi chức năng

2.1. Giai đoạn bất động khớp gối (với điều trị bảo tồn và sau mổ buộc vòng chỉ thép có bó bột tăng cường).

– Tập co cơ tĩnh trong nẹp, bột: đặc biệt là cơ tứ đầu đùi. Tập co cơ tĩnh 10 giây/ lần, ít nhất 10 lần/ ngày.

– Tập chủ động các khớp tự do: Háng, cổ chân để tăng cường tuần hoàn.

– Sau khi bột khô, cho bệnh nhân đứng dậy, tập đi với nạng, chân bệnh chịu một phần sức nặng.

2.2. Giai đoạn sau bất động: (Sau khi tháo bột hoặc tháo nẹp cố định khớp gối)

– Giảm đau, tránh co cứng khớp gối bằng nhiệt trị liệu, điện xung, điện phân thuốc qua khớp gối (với phẫu thuật buộc vòng chỉ thép chống chỉ định dùng sóng ngắn để điều trị)

Xoa bóp chống kết dính xung quanh sẹo mổ, xung quanh xương bánh chè và xung quanh khớp.

– Di động xương bánh chè theo chiều dọc và chiều ngang.

– Gia tăng tầm vận động khớp bằng kỹ thuật giữ nghỉ và kỹ thuật trợ giúp.

+ Tập duỗi khớp gối hoàn toàn.

+ Tập gấp gối tăng dần, những ngày đầu tập vận động từ 0 đến 30 độ. Sau đó tập tăng dần để đạt được tầm vận động gấp 90 độ sau 6 tuần.

+ Lấy lại tầm vận động khớp gối hoàn toàn sau 12 tuần.

– Gia tăng sức mạnh cơ đùi bằng các bài tập sức cản với tạ, bao cát, ghế chuyên dụng.

– Tập các bài tập xuống tấn, đạp xe đạp, tập trên dụng cụ tập chuyên biệt khớp gối, tập bơi, tập lên xuống cầu thang.

– Bệnh nhân trở lại các hoạt động bình thường sau 6 tháng.

2.3. Điều trị phục hồi chức năng sau phẫu thuật néo ép bánh chè hoặc các phương pháp phẫu thuật khác không cần bột, nẹp tăng cường

* Giai đoạn I: Ngày 1 đến 14 ngày sau phẫu thuật.

– Mục tiêu:

+ Duỗi gối tối đa.

+ Gấp khớp gối tới 90 độ.

+ Kiểm soát đau, phù nề sau phẫu thuật.

+ Kiểm soát cơ lực cơ tứ đầu đùi.

– Điều trị:

+ Chườm lạnh khớp gối 20 phút cách 2h

+ Băng chun ép cố định khớp gối.

+ Đi lại bằng nạng đến khi kiểm soát được cơ đùi. Chịu một phần trọng lượng lên chân phẫu thuật.

– Bài tập:

+ Tập co cơ tĩnh cơ tứ đầu đùi và toàn bộ chân phẫu thuật.

+ Tập vận động thụ động khớp gối từ 0 đến 30o trong những ngày đầu, tập tăng dần đến 2 tuần đạt gấp gối 90 độ

+ Tập duỗi khớp gối.

+ Tập vận động khớp cổ chân, tập vận động khớp háng của chân phẫu thuật.

* Giai đoạn II: từ 2 đến 6 tuần sau phẫu thuật.

– Mục tiêu:

+ Lấy lại tầm vận động của khớp gối.

+ Tăng cường sức mạnh nhóm cơ đùi.

+ Kiểm soát đau và phù nề.

– Bài tập:

+ Tiếp tục các bài tập ở trên.

+ Tập duỗi khớp gối tối đa.

+ Tập gấp dần khớp gối đến 6 tuần lấy lại hoàn toàn tầm vận động khớp gối.

+ Tiếp tục chịu trọng lượng lên chân phẫu thuật, bỏ nạng sau 4 tuần.

+ Tập gia tăng sưc mạnh cơ đùi bằng chun, tạ, bao cát hoặc dụng cụ tập khớp gối chuyên dụng.

+ Tập xuống tấn, tập đạp xe đạp, tập bơi.

Bệnh nhân trở lại các hoạt động bình thường sau 6 tháng.

3. Các điều trị khác

– Kết hợp thuốc điều trị chống viêm giảm đau, giảm phù nề.

– Hai tuần sau phẫu thuật có thể điều trị kết hợp bằng các phương pháp vật lý trị liệu: hồng ngoại, điện xung, điện phân …

– Khi vận động khớp gối, nếu khớp gối sưng nề nhiều, giảm cường độ tập, chườm lạnh khớp gối.

IV. THEO DÕI VÀ TÁI KHÁM

– Lần đầu: sau phẫu thuật 2 tuần. Các lần tiếp theo cách 1 tháng.

– Khám đến 6 tháng sau phẫu thuật.

Trích: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị của chuyên ngành Phục hồi chức năng 2014 của Bộ y tế: Số 3109/QĐ-BYT

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
222 Comments
Newest
Oldest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Nguyễn Thi Vinh
Nguyễn Thi Vinh
3 years ago

Chào bác sỹ chồng e bị ngã xe bị gãy mở lồi xương cầu đùi phải +xương bánh chè phải phương pháp điều trị kết lồi cầu trong xương đùi bằng vít xốp. được 6 tháng đã đi rút đinh đi kiểm tra can đẹp, nhưng đến nay đã 8 tháng chân chồng e chỉ gấp đc 90 độ, đặc biệt là duỗi thẳng rất kém. hiện giờ chồng e đã đi tập phục hồi chức đã được 3 tuần nhưng không có tiến triển gì. Bác sỹ cho e hỏi chồng e có tập đi thẳng chân được không ? e có nên cho chồng e đi mổ để bóc dính khớp gối không ạ?

nguyễn văn thắng
nguyễn văn thắng
3 years ago

cháu chào bác sĩ ạ
cháu cháu bị tai nạn vỡ sương bánh chè cũng được 4 tháng rùi
cháu muốn đi mổ rút bở giây thép có được k ạ
cháu cảm ơn

nguyễn văn thắng
nguyễn văn thắng
3 years ago
Reply to  Bs.Hào

vâng cháu cảm ơn
mà sao cháu đươc 4 tháng rùi mà đầu gối cháu vẫn bị xưng phù nề vậy ak

Nguyen thi hoa
Nguyen thi hoa
3 years ago

Em cũng có tập vật lý trị liệu nhưng kĩ thuật viên cũng chỉ hướng dẫn những bài tập kháng trở thôi.gần đây em ngồi xuống đứng lên thì xương bánh chè kêu 1 cái sựt nhẹ không biết bị gì không ạ.đá tạ nhẹ thì phần bên gối đau kiểu kim chích ấy, nhất là khi nâng lên hạ xuống. Lên cầu thang thì đau.hay do xương bánh chè e mổ bị lệch gây đau. Chân mổ e teo hơn 2cm so với chân lành. E lo quá, không biết e có bình phục không. Lúc 3 tháng thì e cảm thấy mọi thức rất tốt k đau k nhói nên đi lại nhiều. Giờ đi 1 đoạn cũng thấy đau, không dám đi thẳng chân tự nhiên được, đứng cũng không dám trụ chân đau

Nguyễn thị hoa
Nguyễn thị hoa
3 years ago

Chào bác sĩ, e phẫu thuật khâu chỉ thép được 8 tháng
Nhưng 3 tháng gần đây chân đi yếu, đau nhói bên gối.
Em cũng đã chụp cộng hưởng từ, kết quả là phù đầu trên dây chằng bên trong, rách bán phần chéo trước, phù chỗ bám sừng trước sụn chêm ngoài. E cũng đã phẫu thuật lấy dụng cụ ra và kết hợp nội soi khớp gối.kết quả là dây chằng và sụn chêm bình thường.
Bác sĩ test thì bảo gối e vững, chỉ có dây chằng bên trong hơi lỏng, chỉ cần nghiêng ngoài cũng đau dọc dây chằng, nhất là khi đi cứ đi 1 lúc là đau. Bác sĩ tư vấn giúp e thì e nên làm gì để cải thiện tình trạng ạ.và các tư thế cần tránh để không gây ảnh hưởng xấu ạ.

Nguyễn thị hoa
Nguyễn thị hoa
3 years ago
Reply to  Bs.Hào

Cảm ơn bác sĩ, em cũng đã đem nẹp gối đi lại nhưng vẫn đau ạ. Và với trường hợp như e thì tập các bài tập như đá tạ và.squat với bóng yoga có được không ạ

Nguyễn hoàng anh
Nguyễn hoàng anh
3 years ago

thưa bác sĩ chồng tôi mổ xương bánh chè được hoen hai tháng, đi chụp phim đang can xương. Tuy nhiên thỉnh thoảng vẫn bị nhói buốt trong xưong mặc dù tôi đã đi khá tốt, co duỗi gần như bình thường. xin hỏi bác sỹ tại sao lại thỉnh thoảng nhức buốt

lê đình linh
lê đình linh
3 years ago

bác cho em hỏi nhờ síu được không ạ. chân con bị vỡ bánh chè và nay không co lại được như trước ạ